Kỳ thi toán châu Á Thái Bình Dương: lịch sử và ảnh hưởng

  • UEE|
  • ASP|
  • JMS|
28 Nov 2013

Kỳ thi Olympic Toán châu Á Thái Bình Dương APMOPS là kỳ thi được tổ chức hàng năm, thu hút gần 8000 thí sinh dự thi tại nhiều nước (Singapore,  Ấn Độ, Brunei, Đài Loan, , Hong Kong, Indonesia, Malaysia, Phillipine, Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam) nhằm tạo cơ hội cho học sinh giỏi toán được thử sức và tranh tài. Lứa tuổi hợp lệ để tham gia APMOPS là các cháu 12, 13 tuổi (đang học lớp 6, 7). Đơn vị đăng cai tổ chức chính, chịu trách nhiệm chuyên môn, hậu cần cho kỳ thi là Học viện Hwa Chong Institution, Singapore. 

Tiền thân của APMOPS là kỳ thi học sinh giỏi toán tiểu học SPMOPS của Singapore, SPMOPS được tổ chức lần đầu năm 1990. Cơ cấu giải thưởng của APMOPS là: $2\%$ thí sinh đạt điểm cao nhất sẽ nhận giải Bạch Kim, $5\%$ tiếp theo nhận HCV, $5\%$ tiếp theo đạt HCB, và $10\%$ tiếp đạt HCĐ. 

Từ năm 2001, SPMOPS được đồng nhất và chuyển thành APMOPS, mở rộng phạm vi đối tượng cho cả các thí sinh cùng độ tuổi ở các nước trong khu vực cùng tham gia. Ban tổ chức gửi đề thi niêm phong cho các đơn vị đồng tổ chức tại các nước, đảm bảo tất cả các thí sinh cùng thi và kết thúc ở khoảng thời gian tương đương. Năm 2011 APMOPS có 8000 thí sinh tham gia.

thầy Thuận và các em Hexagonists đạt giải Huy chương Vàng APMOPS 2014

Tại sao APMOPS lại thành công đến vậy?

Ở châu Á, Singapore chắc chắn là một cường quốc về giáo dục: thành tích xếp hạng theo các đơn vị khảo thí độc lập, uy tín các trường trung học, đại học trong xã hội cao. Riêng kỳ thi tuyển vào các trường công lập, Singapore thu hút hàng ngàn ứng viên từ các nước láng giềng tham gia. Với giáo dục toán học, Singapore cũng có nhiều thành tích rất đáng nể. Các bộ sách giáo khoa ở Singapore thậm chí còn được nhiều nước tham khảo, sử dụng. Bộ giáo dục Singapore rất coi trọng việc giáo dục toán học và phong trào học sinh giỏi. Cấp tiểu học, các em có sân chơi là APMOPS, lên trung học cơ sở và phổ thông, Hội Toán học Singapore (SMS) tổ chức Kỳ thi Olympic Toán Quốc Gia với hai nhóm tuổi ($15-16$ và $17-18$). Năm 2012, SMO có $9742$ thí sinh tham gia, từ 148 trường trung học của Singapore.  Sau mỗi kỳ thi SMS đều có xuất bản đề thi, lời giải, cùng các thống kê về kỳ thi. Các kỳ thi học sinh giỏi của Singapore thực sự là sân chơi tự do: ai đúng độ tuổi đều có thể dự thi, lệ phí thi là 5 đô la (nhà trường sẽ trả cho), cái này thì Singapore chọn cách làm của Mỹ, chứ không lập đội tuyển các cấp trường, quận, tỉnh như ở ta.  

Phong cách các bài toán Olympic của Singapore pha trộn hai kiểu: kiểu Mỹ ở tính đa dạng và dài, kiểu Trung Quốc ở độ khó. Nhiều bài toán (dù đơn giản) cũng có ý tưởng tốt và được phát biểu dưới hình thức hấp dẫn. Ở cả hai kỳ thi trọng yếu là APMOPSSMO, các đề thi đều là sản phẩm trí tuệ tập thể. 

  • một nền giáo dục tốt (gian lận trong học tập là điều rất hiếm gặp ở các trường Singapore) với phong trào học tập rộng khắp
  • công tác tổ chức phong trào thi có tính kế cận liên tục, rộng khắp
  • nội dung các bài toán có chất lượng tốt, có sức cuốn hút và gây hứng thú, tò mò ở học sinh

Tự do và đánh giá

Những người làm đề thi học sinh giỏi tại Singapore được hưởng tự do học thuật tuyệt đối. Họ thường đến từ hai nơi là Khoa Toán tại Đại học Quốc Gia Singapore, Viện Toán học, và Viện Giáo dục Quốc gia Singapore (đặt tại NTU). Nội dung đề thi được khuyến khích đổi mới, và gần như không có quy định giới hạn nội dung, hay mức độ khó. 

Giáo viên ở Singapore không được xem xét đánh giá nhờ thành tích huy chương của học sinh, không xét thi đua như ở ta. Nhà trường chỉ ra thông báo về sự kiện, không có thành lập đội tuyển hay lựa chọn ứng viên từ xa. Ở ta thì thành tích thi học sinh giỏi là một việc cũng là để đánh giá thi đua giáo viên, đánh giá các trường. Đánh giá thi đua ở mỗi tỉnh, giữa các trường, giữa các giáo viên tạo ra áp lực căng thẳng cho học sinh, giáo viên ở Việt Nam. Người làm đề thi ở ta chịu chi phối bởi nhiều yếu tố, nhiều đề thi học sinh giỏi có chất lượng kém. Không có tự do không có cạnh tranh không thể mạnh.